Maddenin Hal Değişimi

5. Sınıf Fen Bilimleri - İlker ERDOĞAN

SÜBLİMLEŞME (Isı Alır)

Katı bir maddenin sıvı hâle geçmeden doğrudan gaz hâline geçmesine süblimleşme denir.

KATI
SIVIYA UĞRAMAZ!
GAZ ~
  • Katı -> Gaz doğrudan geçiştir.
  • Madde çevreden ısı ALIR.
  • Madde erimeden kayboluyormuş gibi görünür.
  • Tanecikler arası boşluk aniden artar.
  • Tanecikler çok hızlı hareket etmeye başlar.

UNUTMA

Süblimleşme olayında madde ıslanmaz, doğrudan gaza dönüşür.

KIRAĞILAŞMA (Isı Verir)

Gaz halindeki bir maddenin sıvı hâle geçmeden doğrudan katı hâle geçmesine kırağılaşma denir.

GAZ
SIVIYA UĞRAMAZ!
KATI
  • Gaz -> Katı doğrudan geçiştir.
  • Madde çevreye ısı VERİR (Soğur).
  • Kristaller oluşur (Buz kristalleri).
  • Tanecikler aniden birbirine kenetlenir.
  • Kar ve dolu oluşumuna benzer.

DİKKAT

Sabahları arabaların camında veya yaprakların ucunda görülen buz kristalleri kırağılaşma örneğidir.

⚡ Süblimleşme Örnekleri

Naftalin

Naftalin

Giysilerin arasına konulan naftalin erimeden gaza dönüşerek kaybolur.

Kuru Buz

Kuru Buz

Dondurmacıların kullandığı kuru buz, sıvılaşmadan doğrudan beyaz bir duman (gaz) çıkarır.

Buzluktaki Buz

İyot veya Eski Buz

Katı iyot ısıtılınca mor bir gaza dönüşür. Ayrıca buzlukta çok bekleyen buzlar küçülür.

❄️ Kırağılaşma Örnekleri

Yaprakta Kırağı

Yapraklarda Kırağı

Soğuk sabahlarda havadaki su buharı yapraklara çarpıp buz kristaline dönüşür.

Araba Camı

Araba Camları

Kışın araba camlarında oluşan ince buz tabakası kırağılaşma sonucudur.

Uçak İzi

Uçak İzleri / Kar

Yükseklerdeki soğuk havada motor gazlarının aniden buz kristaline dönüşmesi.

Etkinlik 1: Isı Alır mı, Verir mi?

Aşağıdaki olayların ısı alma/verme durumunu işaretleyiniz.

Olay Isı Alır 🔥 Isı Verir ❄️

Etkinlik 2: Görsel Yorumlama

1
KATI
A Olayı
B Olayı
2 ~
GAZ

1. Hangi olay SÜBLİMLEŞME'dir?

2. Hangi olay KIRAĞILAŞMA'dır?

3. Hangi olayda madde ISI VERİR (Soğur)?

4. Hangi olayda madde en DÜZENSİZ hâle geçer?

5. Hangi olay KAR ve DOLU oluşumuna benzer?

6. Naftalinin kaybolması hangi olaya örnektir?

🧩 Hal Değişimi Eşleştirme Oyunu

Aşağıdaki örnekleri uygun kutulara sürükleyip bırakın!

ERİME

DONMA

BUHARLAŞMA

YOĞUŞMA

SÜBLİMLEŞME

KIRAĞILAŞMA

Örnek Kartları (Sürükleyin)